{"id":4232,"date":"2025-11-19T20:01:13","date_gmt":"2025-11-19T19:01:13","guid":{"rendered":"https:\/\/cefoindigena.org\/herramienta\/monografia-de-los-tepehuanes-del-sur\/"},"modified":"2025-11-19T20:01:13","modified_gmt":"2025-11-19T19:01:13","slug":"monografia-de-los-tepehuanes-del-sur","status":"publish","type":"herramienta","link":"https:\/\/cefoindigena.org\/en\/herramienta\/monografia-de-los-tepehuanes-del-sur\/","title":{"rendered":"Monograf\u00eda de los Tepehuanes del sur"},"content":{"rendered":"<p>LOS TEPEHUANES DEL SUR SON UNO DE LOS CUATRO GRUPOS IND\u00cdGENAS QUE HABITAN EN LA REGI\u00d3N CONOCIDA COMO EL GRAN NAYAR,<br \/>\nen el \u00e1rea meridional de la Sierra Madre Occidental, en porciones<br \/>\nde los estados de Durango, Nayarit, Zacatecas y Jalisco. Se les denomina \u201cdel sur\u201d para distinguirlos de un grupo de tepehuanes que habita en el estado de Chihuahua, al que se le conoce como tepehuanes del norte. Al territorio tepehu\u00e1n lo caracterizan elevaciones superiores a los<br \/>\n2 mil metros sobre el nivel del mar y barrancas que alcanzan los 400<br \/>\nmsnm. La m\u00e1xima elevaci\u00f3n en la regi\u00f3n es el Cerro Gordo, llamado<br \/>\nG+\u2019ko\u2019n, en tepehu\u00e1n, con 3 340 msnm. En la regi\u00f3n predomina el<br \/>\nbosque de pino, encino y roble, aunque en las zonas m\u00e1s bajas la vegetaci\u00f3n se compone de cact\u00e1ceas y agaves, as\u00ed como de guam\u00fachiles y huizaches. Tambi\u00e9n hay \u00e1rboles frutales, como pl\u00e1tano, ciruelo,<br \/>\narray\u00e1n, zapote y mango. Las principales v\u00edas fluviales de la regi\u00f3n<br \/>\nson los r\u00edos Mezquital-San Pedro, Huazamota-Jes\u00fas Mar\u00eda y San Diego-Acaponeta.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>LOS TEPEHUANES DEL SUR SON UNO DE LOS CUATRO GRUPOS IND\u00cdGENAS QUE HABITAN EN LA REGI\u00d3N CONOCIDA COMO EL GRAN NAYAR, en el \u00e1rea meridional de la Sierra Madre Occidental, en porciones de los estados de Durango, Nayarit, Zacatecas y Jalisco. Se les denomina \u201cdel sur\u201d para distinguirlos de un grupo de tepehuanes que habita [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"featured_media":0,"template":"","meta":{"_acf_changed":false,"_eb_attr":""},"categoria":[],"pais":[19],"tipo-de-documento":[],"class_list":["post-4232","herramienta","type-herramienta","status-publish","hentry","pais-mexico"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v28.0 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Monograf\u00eda de los Tepehuanes del sur - CEFO Ind\u00edgena<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/cefoindigena.org\/en\/herramienta\/monografia-de-los-tepehuanes-del-sur\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Monograf\u00eda de los Tepehuanes del sur - CEFO Ind\u00edgena\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"LOS TEPEHUANES DEL SUR SON UNO DE LOS CUATRO GRUPOS IND\u00cdGENAS QUE HABITAN EN LA REGI\u00d3N CONOCIDA COMO EL GRAN NAYAR, en el \u00e1rea meridional de la Sierra Madre Occidental, en porciones de los estados de Durango, Nayarit, Zacatecas y Jalisco. Se les denomina \u201cdel sur\u201d para distinguirlos de un grupo de tepehuanes que habita [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/cefoindigena.org\/en\/herramienta\/monografia-de-los-tepehuanes-del-sur\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"CEFO Ind\u00edgena\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/CEFOIndigena\/\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@cefoindigena\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"1 minute\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/cefoindigena.org\\\/herramienta\\\/monografia-de-los-tepehuanes-del-sur\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/cefoindigena.org\\\/herramienta\\\/monografia-de-los-tepehuanes-del-sur\\\/\",\"name\":\"Monograf\u00eda de los Tepehuanes del sur - CEFO Ind\u00edgena\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/cefoindigena.org\\\/#website\"},\"datePublished\":\"2025-11-19T19:01:13+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/cefoindigena.org\\\/herramienta\\\/monografia-de-los-tepehuanes-del-sur\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/cefoindigena.org\\\/herramienta\\\/monografia-de-los-tepehuanes-del-sur\\\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/cefoindigena.org\\\/herramienta\\\/monografia-de-los-tepehuanes-del-sur\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Portada\",\"item\":\"https:\\\/\\\/cefoindigena.org\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Herramientas\",\"item\":\"https:\\\/\\\/cefoindigena.org\\\/herramienta\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Monograf\u00eda de los Tepehuanes del sur\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/cefoindigena.org\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/cefoindigena.org\\\/\",\"name\":\"CEFO Ind\u00edgena\",\"description\":\"Centro de Fortalecimiento de los Derechos de los Pueblos Ind\u00edgenas\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/cefoindigena.org\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/cefoindigena.org\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/cefoindigena.org\\\/#organization\",\"name\":\"CEFO Ind\u00edgena - Centro de Fortalecimiento de los Derechos de los Pueblos Ind\u00edgenas\",\"url\":\"https:\\\/\\\/cefoindigena.org\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/cefoindigena.org\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/cefoindigena.org\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/11\\\/logo-scaled.webp\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/cefoindigena.org\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/11\\\/logo-scaled.webp\",\"width\":2560,\"height\":1010,\"caption\":\"CEFO Ind\u00edgena - Centro de Fortalecimiento de los Derechos de los Pueblos Ind\u00edgenas\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/cefoindigena.org\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/CEFOIndigena\\\/\",\"https:\\\/\\\/x.com\\\/cefoindigena\",\"https:\\\/\\\/www.instagram.com\\\/cefoindigena\\\/\",\"https:\\\/\\\/www.youtube.com\\\/@cefoindigena9261\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Monograf\u00eda de los Tepehuanes del sur - CEFO Ind\u00edgena","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/cefoindigena.org\/en\/herramienta\/monografia-de-los-tepehuanes-del-sur\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Monograf\u00eda de los Tepehuanes del sur - CEFO Ind\u00edgena","og_description":"LOS TEPEHUANES DEL SUR SON UNO DE LOS CUATRO GRUPOS IND\u00cdGENAS QUE HABITAN EN LA REGI\u00d3N CONOCIDA COMO EL GRAN NAYAR, en el \u00e1rea meridional de la Sierra Madre Occidental, en porciones de los estados de Durango, Nayarit, Zacatecas y Jalisco. Se les denomina \u201cdel sur\u201d para distinguirlos de un grupo de tepehuanes que habita [&hellip;]","og_url":"https:\/\/cefoindigena.org\/en\/herramienta\/monografia-de-los-tepehuanes-del-sur\/","og_site_name":"CEFO Ind\u00edgena","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/CEFOIndigena\/","twitter_card":"summary_large_image","twitter_site":"@cefoindigena","twitter_misc":{"Est. reading time":"1 minute"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/cefoindigena.org\/herramienta\/monografia-de-los-tepehuanes-del-sur\/","url":"https:\/\/cefoindigena.org\/herramienta\/monografia-de-los-tepehuanes-del-sur\/","name":"Monograf\u00eda de los Tepehuanes del sur - CEFO Ind\u00edgena","isPartOf":{"@id":"https:\/\/cefoindigena.org\/#website"},"datePublished":"2025-11-19T19:01:13+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/cefoindigena.org\/herramienta\/monografia-de-los-tepehuanes-del-sur\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/cefoindigena.org\/herramienta\/monografia-de-los-tepehuanes-del-sur\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/cefoindigena.org\/herramienta\/monografia-de-los-tepehuanes-del-sur\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Portada","item":"https:\/\/cefoindigena.org\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Herramientas","item":"https:\/\/cefoindigena.org\/herramienta\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Monograf\u00eda de los Tepehuanes del sur"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/cefoindigena.org\/#website","url":"https:\/\/cefoindigena.org\/","name":"CEFO Ind\u00edgena","description":"Centro de Fortalecimiento de los Derechos de los Pueblos Ind\u00edgenas","publisher":{"@id":"https:\/\/cefoindigena.org\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/cefoindigena.org\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/cefoindigena.org\/#organization","name":"CEFO Ind\u00edgena - Centro de Fortalecimiento de los Derechos de los Pueblos Ind\u00edgenas","url":"https:\/\/cefoindigena.org\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/cefoindigena.org\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/cefoindigena.org\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/logo-scaled.webp","contentUrl":"https:\/\/cefoindigena.org\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/logo-scaled.webp","width":2560,"height":1010,"caption":"CEFO Ind\u00edgena - Centro de Fortalecimiento de los Derechos de los Pueblos Ind\u00edgenas"},"image":{"@id":"https:\/\/cefoindigena.org\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/CEFOIndigena\/","https:\/\/x.com\/cefoindigena","https:\/\/www.instagram.com\/cefoindigena\/","https:\/\/www.youtube.com\/@cefoindigena9261"]}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cefoindigena.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/herramienta\/4232","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cefoindigena.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/herramienta"}],"about":[{"href":"https:\/\/cefoindigena.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/herramienta"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cefoindigena.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4232"}],"wp:term":[{"taxonomy":"categoria","embeddable":true,"href":"https:\/\/cefoindigena.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categoria?post=4232"},{"taxonomy":"pais","embeddable":true,"href":"https:\/\/cefoindigena.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pais?post=4232"},{"taxonomy":"tipo-de-documento","embeddable":true,"href":"https:\/\/cefoindigena.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tipo-de-documento?post=4232"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}